طرح یک پرسش

فضای مستند چیست؟

میراحمد میراحسان

می‌خواهم درباره ضرورت توسعه فضای مستند در ایران حرف بزنم. فضای مستند یعنی چه؟ آیا فضای مستند با مجموعه آثار مستندی که تولید می کنیم فرق دارد؟ چه چیزهایی یک فضای مستند پویا را پدید می‌آورد؟ آیا ما در ایران فضای مستند داریم؟ چرا باید این فضا توسعه یابد و چگونه می‌تواند توسعه یابد؟ آیا توسعه فضای مستند در مکان صورت می‌گیرد یا در ذهن؟ آیا می‌توان به تجربه توسعه سینمای مستند در مناطق گوناگون ایران پرداخت؟

آیا فضای مستند همان فضای سینمای مستند است؟ جز فیلم‌های مستند، چه چیزهای دیگری فضای مستند را ایجاد می‌کنند؟ و آیا آن عوامل جملگی عینی‌اند، یا ذهنیت و آتمسفر ذهنی هم مهم است؟  یا مهم‌تر است؟

رابطه توسعه فضای مستند و فضای سینمای مستند با توسعه عقلانیت مدرن، توسعه تفکر علمی و پژوهشی و توسعه آزادی و آگاهی و حق برابر استفاده از اطلاعات و مهار قدرت و رشد قدرت نیروهای اجتماعی مردم و قدرت ملّت چیست؟

این پرسش‌ها برای برانگیختن کنجکاوی درباره موضوعی است که می‌تواند مولد بحثی مبتکرانه باشد. اخیراً برای طراحی یک ورکشاپ در شهرم درباره مضمون فضای مستند اندیشیدم و به نتایجی رسیدم و سپس آنها را به صورت مجمل در جلسه ماهانه گروه مطالعات مستند با دوستانم در میان نهادم. بدیهی است خودم هم تعریف‌ها و نظریات خودم را در پاسخ به این پرسش‌ها نگاشتم و قصد داشتم آنها را برای ”پیک مستند“ بفرستم، امّا بعد مصمم شدم پیش از انتشار پاسخ‌های خودم موضوع را به ”اقتراح“ بگذارم. البته در اصل نیت من گفت‌وگو بین قریحه‌ها نیست بلکه تحرک نگاه‌ها برای به نظم در آوردن ایده‌ای است که اگر خوب بنگریم نقش مهمی در توسعه آگاهانه کار در قلمرو فیلم مستند دارد، درک از آن را ارتقا می‌دهد و به یک فضای زندگی و مبادله فرهنگی منجر می‌شود و کار را به چیزی وسیع‌تر از تولید فیلم و تماشای پراکنده آن بدل می‌سازد و شاید بتواند کاستی‌های فراوانی را در قلمرو درک از نقش فیلم مستند که محصول عواملی گوناگون ذهنی و اجتماعی است برطرف سازد و به ما یادآوری ‌کند که فیلم مستند سرمنشاء خیلی چیزها فراتر از تماشای فیلم مستند می‌تواند باشد. مایلم اگر کسی چیزی در این باره اندیشید و به نتیجه‌ای دست یافت، آن را بخوانم.

 

 برگشت به صفحه اصلی ...