|
|
|
سه مقاله درباره تصویر تهران در سینمای مستند
بازسازی بصری صد سال تهران 1280 تا 1385 از فیلم نیتراته آتشگیر و محدودتادیجیتالِ فراگیر محمد تهامینژاد كدام تصاویر را از این شهر دوازده میلیونی كه تا شصت سال پیش، فقط چهار درصد از سطح تهران امروزی را دارا بود، در اختیار داریم؟ تغییرات صد سال اخیر كه سببساز مسائل و اندیشههای متفاوت و نوبهنو بوده است در كدام فیلمها، ثبت شده؟ آیا میتوان تهران یكصد سال اخیر را با تصاویر موجود، به صورتی بصری، بازسازی كرد؟ با جستوجو در بیش از سه هزار فیلم خبری، گزارشی و مستند ، دو دسته فیلم، از تهران، قابل تشخیص است كه از طریق آنها و پژوهشی بینامتنی، قوانین حاكم بر نمایش و نانموده (پنهان) سازی پدیدهها تا عمومیت رؤیتپذیری و صراحت، آشكار میشود. 1- ثبت واقعه در لحظه وقوع. فیلمهایی درباره زندگی جاری، شخصیتها، پدیدهها و مسائل شهر (نمایش یا نقد وضعیت موجود در دوران سینما). 2- بازسازیها و پژوهش درباره گذشته در فضای امروز (از دیرباز تا اكنون). بنابراین در این پژوهش كه زیباییشناسی فیلم را در حاشیه نگهداشته است، تهران، تنها یك فضای جغرافیایی نیست، تاریخی دارد، زندگیهایی داشته، شهری است با جمعیت و منابع انسانی و یادگارها و ارتباطهایش با جهان....
شهر، تماشایی میشود تهران، در آینۀ سینمای مستند دهۀ اخیر 1385 ـ 1375 پیروز کلانتری چرا در اینجا موضوع تهران در سینمای مستند ایران در ده سال اخیر، جدا از دورههای پیش از آن گزارش داده میشود؟ ایران از دوران سلطنت قاجار و انقلاب مشروطیت تب مدرن شدن پیدا كرد و تا امروز بیش از صد سال در این مسیر قرار و آرام ندارد. بیش از پنجاه سال هم تاریخ مستندسازی پیگیر داریم، اما شهر و مسائل زندگی شهری كه موضوعی محوری در دوران مدرن شدن جوامع است و ایران و تهران همواره با آن روبهرو بودهاند، در سینمای مستند پیش از انقلاب و حتی سینمای مستند دهۀ 1360 و نیمۀ اول دهۀ 1370 موضوع و مسأله نبوده است و اگر میخواهید تهران این سالها را در تصویر و سینما جستوجو كنید به سراغ عكسها و سینمای داستانی ما بروید. تنها دورهای كه سینمای مستند ما با شهر و شهریت درگیر بوده و آگاهانه یا جوشخورده با زندگی شهری، از آن فیلم ساخته و شهر را در آینة سینمای مستند و سینمای مستند را در آینة شهر تماشا كرده، همین دهۀ اخیر و عمدۀ این رابطه و توجه هم معطوف به تهران بوده است. كثرت و تنوع مستندهای شهری این دوره اصلاً ربطی به تكوتوك فیلمها و یكیدو مقطع كوتاه فیلمسازی از شهر ما در دهههای گذشته ندارد. گزارش این فیلمها را خواهید خواند.... شهر در فیلم همیشه مستند است روبرت صافاریان .... بله همین شهر تهران با همه معضلاتش زیباست. اخیراَ از خیلیها شیندهام که وقتی از تهران دور میشوند دلشان برای آن تنگ میشود. من چشماندازههای اتوبانها را به هنگام غروب آفتاب دوست دارم، تلالو نور ماشینها را در قطرات بارانی که بر شیشه جلوی ماشین مینشینند، ویترینهای روشن مغازهها را دم غروب و عبور مرور ظاهراً آشفته و در واقع منظم آدمها را در این خیابانها دوست دارم. این مورچهها، این زنبورها را که ظاهراً بی هدف در هم میلولند امّا به هر رو با مجموعه کارهایی که میکنند زندگی یک توده چندمیلیونی را اداره میکنند. این نظم و آشفتگی توامان گاهی به معجزه میماند. خستگی نشسته در ته چشمها، تنوع بیانتهای چهرهها، زیبایی تنهایی فرد در میان جمع، و این را که هر گوشه این شهر مرا به یاد رویدادی یا دوستی یا خاطرهای از زندگی عمومی و خصوصیام میاندازد. آنچه ما از آن به عنوان عصبیت یاد کردیم به عنوان پویایی هم میتواند تعبیر شود و آنچه به سادگی روستا و زندگی آرام گذشتهها مربوط میشود میتواند نوعی رکود هم باشد. ....
|
|
|
