مستند سیاسی و احوالات این روزها

 پیروز كلانتری

 این روزها و در حال و هوای جشنواره سینما حقیقت، به انحاء مختلف، این كه چرا در جامعه ای تا این حد سیاسی فیلم سیاسی نمی سازیم، فكرم را مشغول كرده و رهایم نمی كند. دوران تازه جامعه ما با وقایع انقلاب شروع شد كه وجه مهمی از آن، وقایع سیاسی بود، اما آن چه ازتصاویر مستند آن دوره تدوین شد و باقی ماند (كه بخشی از آن ها در بخش "سی سال انقلاب اسلامی" جشنواره به نمایش در می آید)، رنگ و بوی وقایع كوچه و خیابان را دارد و جز در فیلم  برای آزادی حسین ترابی، از مسائل و روابط سیاسی دربار و اپوزیسیون در حال مبارزه با شاه، چیزی در فیلم ها نمی یینیم. در مستندهای یكی دو سال بعد از انقلاب هم، حساسیت نسبت به این نوع كار را در دو فیلمساز یكّه نگرمان می بینیم كه  بی آن  كه قصد ساختن فیلم سیاسی داشته باشند، فیلم هاشان امروز رنگ و بوی سیاسی غریبی دارد : كیانوش عیاری با فیلم تازه نفس ها (كه در جشنواره هست) و عباس كیارستمی با فیلم قضیه، شكل اول شكل دوم.

چند روز پیش با مستندساز دورمانده ار سینمای مستندمان،محسن عبدالوهاب در بارة احوالات فیلم های جشنواره ( كه او جزو كمیته انتخابش بوده) صخبت می كردیم و او حرف هایش را با همین احساس تعجب از ساخته نشدن فیلم های سیاسی در جامعه ای این قدر سیاسی شروع كرد و گفت كه از 505 فیلمی كه كه دیده، با اغماض و دست بالا گرفتن، به اندازه انگشتان دست فیلم سیاسی وجود داشته كه تنها دو تاشان به معنای واقعی تری چنین بوده اند( یكی اش فیلم 444 روز محمد شیروانی است).

دیروز علی رضا امیر حاجبی، سینمایی نویس روزنامه اعتماد ملی در گفت و گویی كوتاه با من پیگیر چرایی همین نقیصه در سینمای مستندمان بود و بعد از ظهرفیلم بحران ریچارد لیكاك را با رضا بهرامی نژاد و كامبیز كاهه دیدیم و هر سه كیفور از سینما بیرون آمدیم. فیلم، واقعه جلوگیری جرج والاس، فرماندار دهه شصت ایالت آلابامای آمریكا از ثبت نام دو دانشجوی سیاه پوست و درگیری كندی رییس جمهور آن وقت آمریكا با او را ، نفس به نفس و با چند دوربین حاضر در موقعیت های مختلف ماجرا ، دنبال می كرد. در این فیلم گروه فیلم سازی آن قدر نزدیك به حس ها و احوالات سیاست مداران درگیر با ماجرا حركت می كند كه این مردان سیاست هم چون بازیگرانی حرف شنو و حرفه ای در برابر دوربین به چشم می آیند و گویی در چندین برداشت كارگردانی شده كارشان را به سامان رسانده اند. این حس نفس به نفس بودن با ماجرا ، بی آن كه دوربین هیجان آفرینی زائد بر اصل ماوقع داشته باشد، با طراحی دقیقی برای رسیدن به التهاب و تنش جاری در میان طرف های درگیری همراه شده و روایتی گرم و گیرا از مسیر این كشاكش سیاسی را پیش رویمان می گذارد.

فیلم لیكاك، جدا از جذابیت های فیلمیكش، جز در همراهی این قدر نزدیك و در عین حال بی خیالانه سیاست مداران جلوی دوربین اصلا" در نمی آمد، و این خصوصیت علی السویگی حضور در برابر دوربین و ملاحظه هزار و یك جور اما و اگر واقعی و غیر واقعی را نداشتن، شاه بیت تفاوت موقعیت مستند سیاسی در آن جامعه و در میان ماست.

دیشب و در پایان آخرین سانس سینما فلسطین ، از سالن بیرون آمده  و نیامده، آقای محمودی، روحانی سینما خوانده، كه پارسال هم پای ثابت جشنواره بود، خواست كه در یكی دو روز آینده در بارة مستند سیاسی گپ و گفتی داشته باشیم. تقاضایش را با كلّه پذیرفتم.        

 

[صفحه اصلی] [مقاله] [گفت و گو] [جهان] [تجربه] [نقد] [ما] [اشتراک] [لینک]