سایت تخصصی سینمای مستند

[صفحه اصلی] [مقاله] [گفت و گو] [جهان] [تجربه] [نقد] [ما] [اشتراک] [لینک]

سایت ومستند

مجموعه نوشته هایی درباره فیلم مقاله

سایت رای ُبن مستند

پاتوق‌های سینمای مستند تهران / پاتوق دوم: سینما آزادی

نسیم نجفی

فرهنگ مستنـدسازان

فراخوان پروژه‌ی

فرهنگ مستندسازان

سینمای مستند ایران

سایت روزنامه شرق

جامعه شناسی تصویری

امیر طهرانی

مروری بر مستند بنكسي از نقش ديوارها تا طرح واقعيت

پوريا جهانشاد

معرفي پیك مستند

سایت آفتاب

تاریخچه سینمای مستند

در ایران

دانشنامه رشد

تعریف سینمای مستند و تاریخچه مختصر آن

وبلاگ شخصی

روبرت صافاریان

یادداشتی درباره کتاب مقدمه‌ای بر سینمای مستند نوشته بیل نیکولز

ترجمه محمد تهامی نژاد

اختصاص سینما به اکران

بحث‌هایی در تکنولوژی نو

و سینما

ساخته مهدی باقری

همايون امامی

14 آبان روز آتش

ساخته روبرت صافاریان

اسماعیل میهن دوست

گفتگو با انقلاب

ساخته روبرت صافاریان

اسماعیل میهن دوست

ردپای چه

ساخته علیرضا رفوگران

احسان راطبی

پیر پسر

ساخته مهدی باقری

روبرت صافاريان

انجمن مستندسازان

سينمای ايران

مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

جشنواره فیلم کوتاه تهران

وبلاگ محسن قادری

انسان شناسی و فرهنگ / بخش عکس و فیلم مستند

سایت انجمن تهیه کنندگان سینمای مستند ایران

20 تیر 1391

سایت "پیک مستند" دیگر آپلود نمی‌شود

روبرت صافاریان

سایت "پیک مستند" (سایت تخصصی سینمای مستند) از امروز رسماً تعطیل می‌شود، اگرچه مدّت‌هاست که چندان فعّال نیست. "پیک مستند"در بهمن سال 1385 کار خود را شروع و با فرازوفرودهایی نزدیک شش سال عمر کرد.

کار غیرانتفاعی ــ که راه‌اندازی و فعالیت "پیک مستند" مسلماً چنین کاری بود ــ باید از شور و شوق و مشارکت علاقه‌مندانش نیرو بگیرد. و حقیقت اینکه مدّت‌ها بود در "پیک مستند" از مشارکت مشتاقانه مستنددوستان و نویسندگان این زمینه خبر زیادی نبود. این امر دلایل زیادی دارد و تقصیرِ این یا آن فرد نیست، بلکه بازتابی است از ظرفیت سینمای مستند ما و توان اندک آن که معلول ضعف‌های درونی و فشارهای بیرونی است. برخی از نویسندگانی که در حوزه سینمای مستند قلم می‌زنند در سایت‌های دیگر سینمای مستند بیشتر می‌نویسند، امّا می‌دانم همه این سایت‌ها، کم یا بیش، با مشگل کمبود نویسنده روبه‌رو هستند. امّا آن‌ها احتمالاً انگیزه‌شان قوی‌تر و مقاومت‌شان بیشتر از من است. به هر رو من معتقدم برای سایت‌هایی مانند "پیک مستند" که به انگیزه پول در آوردن راه نمی‌افتند، نمی‌توان انتظار داشت گردانندگان سایت بیش از اندازه معینی پی‌گیری کنند که مستندسازان و مستنددوستان بنویسند. پی‌گیری وقتی از اندازه معینی بیشتر شود معنایش این است که اشتیاق داوطلبانه‌ای وجود ندارد و چه کاری است که با اصرار آدم‌ها را به نوشتن درباره موضوعاتی که علاقه‌ای به آن ندارند (هرچند می‌گویند دارند، امّا از عمل‌شان آشکار است که ندارند) واداشت.

از یک منظر دیگر، گمانم سه سایت برای محفل کم‌شمار مستندسازان زیاد باشد. همان دو تا کافی‌ست. من هم از این به بعد در سایت شخصی خودم و دو سایت دیگر حوزه سینمای مستند ــ "ومستند" و "رای‌بن مستند" ــ خواهم نوشت.

سایت "پیک مستند" به همین شکل کنونی تا اطلاع ثانوی آنلاین باقی خواهد ماند. گنجینه‌ای از مطالب ارزشمند در "پیک مستند" peykemostanad.com گرد آمده است که از طریق سرچ قابل دسترسی است و شاید به کار علاقه‌مندان و محققان این حوزه بیاید.

من به نوشتن درباره سینمای مستند و فیلم‌های مستند ادامه خواهم داد و هر جا بنویسم نسخه‌ای از آن را هم در صفحه مستند سایتم robertsafarian.com خواهم گذاشت.

لینک به صفحه مستند سایت من:

ده فیلم مستند برتر سال 1390

به انتخاب داوران جایزه "مستند برتر سال"

۱- خانۀ من (محسن امیریوسفی) 76/5 امتیاز

۲- پیرپسر (مهدی باقری) 75/5 امتیاز

۳- سالینجرخوانی در پارک شهر (پیروز کلانتری) 75 امتیاز

۴- خانۀ قمرخانم (آیدا پناهنده) 73/5امتیاز

۵- ۲۱ روز و من (شیرین برق‌نورد) 67 امتیاز

۶- اسکورپیو (فریده صارمی و امید هاشملو) 57 امتیاز

۷- گفت‌و‌گو با انقلاب (روبرت صافاریان) 56/5 امتیاز

۸- کهریزک، ۴ نگاه (رخشان بنی‌اعتماد، محسن امیریوسفی، پیروز کلانتری، بهمن کیارستمی) 52 امتیاز

۹- تهران، هنر مفهومی (محمدرضا اصلانی) 43/5 امتیاز

۱۰- بی‌بی تولدت مبارک (حامد نوبری) 39 امتیاز

آرای تک تک داوران را در اینجا ، گزارش کار هیئت برگزارکننده را در اینجا بخوانید. فایل پی دی اف جدول امتیازات و شمارش آرای فیلم‌ها هم در اینجا موجود است.

***

20 خرداد 1391

ده فیلم مستند برتر سال - دبیدگاه داوران

نگاه پیروز کلانتری

هم‌دلی از هم‌زبانی خوش‌تر است!

تما شای مستندهای یک سال، درگیر شدن با امر انتخاب و داوری در فضایی دلخواه‌تر و هم‌شکل‌تر، گپ‌و‌گفت‌های با دوستان در این دوره، درک و دریافت نزدیک‌تر حرکت زیرپوستی سینمای مستندمان در احوال فعلی، پس‌زدن بعضی فضا‌ها و جریان‌ها و سوگیری به فضا‌ها و حرکت‌هایی تازه در این سینما و حس خوب سرکردن در - و همراه بودن با – فضای هنوز اصیل و سرزنده‌ی سینمای مستند امروز ایران، مرا به دل‌حرف‌ها و دل‌آوا‌هایی می‌کشاند که به‌مرور در نوشته‌هایی بیانشان خواهم کرد. در این‌جا تنها می‌خواهم با مقدمه‌ای در باب داوری، که از قرار در میان ما داوران این پروژه هم معناهای متفاوت دارد، به فیلم‌هایی که انتخاب کرده‌ام و چون و چرایی ذهنیت‌ام در امر این انتخا‌ب‌ها بپردازم.

*
داوری در عرصه‌ی قضا و ورزش و علم متکی است به قانون و قاعده و قرارداد؛ در عرصه‌ی هنر چه؟ به‌نظر می‌رسد در این‌جا قضیه کمی پیچیده است. انگار داوری هنری – در این‌جا فیلم - در درجه‌ی اول گره می‌خورد به سلیقه و علاقه و شخصیت حرفه‌ای و حتی فردی داور. از همین جاست که پنج نفر در یک هیئت انتخاب باید به هم نزدیک شوند و نقطه‌ی اشتراک پیدا کنند و نمی‌شود که امر انتخاب را دائما به رای‌گیری و اکثریت آرا برگزار کنند؛ اما داوران، گرچه بهتر است در باره‌ی فیلم‌ها با هم گفت‌وگو کنند و گپ بزنند، اما از آن‌ها انتظار نمی‌رود و قرار نیست از سلیقه و علاقه‌ی خود به‌نفع سلیقه‌ی جمعی بگذرند و در ‌‌‌نهایت اکثریت آرا - و نه اشتراک نظر - کار داوری را به انجام می‌رساند. در امر انتخاب، حضور کار‌شناسانه و اشراف به فضای جاری سینمای مستند اصل است تا در سفره‌ی پهن شده برای داور‌ها همه نوع فیلم استاندارد و خوب فراهم باشد، اما در امر داوری، اعتبار حرفه‌ای و فردی داور و سلیقه و علاقه‌ی او اصل است. برای حفظ اصالت و عدالت در یک مسابقه و جشنواره، در امر انتخاب، روشن بودن سیاست و رویکرد متولیان جشنواره و هر نهاد برگزارکننده‌ی دیگر شرط است و در امر داوری تنوع سلیقه‌ی داور‌ها حول نزدیکی کلی ترکیب آن‌ها به آن سیاست و رویکرد.
فیلمی به جان داور چنگ می‌زند و دوستدار آن فیلم می‌شود و «بعد» می‌رسد به موقعیت انتخاب آن. همین داور اگر در یک هیئت انتخاب باشد متفاوت عمل می‌کند و باید به فضای موجود موضوع رویداد، سیاست و محور رویداد، تنوع فیلم‌ها، سلیقه‌های جوراجور داور‌ها و مخاطبان، نسبی بودن حیطۀ کارش و تعامل با دیگر اعضای هیئت انتخاب توجه نشان دهد و از سلیقه و علاقه‌ی شخصی‌اش، کم یا زیاد، فاصله بگیرد. برای یک جشنواره یا مسابقه باید داور نزدیک به فضای آن رویداد انتخاب شود، اما از اینجا به بعد داور فیلمی را که دوست دارد برمی‌گزیند و نمی‌توان از او خواست که با بقیه‌ی داوران هماهنگ شود یا سیاستگزار و تحلیل‌گر و جامع ‌نگر و ملاحظه‌گر باشد. اگر داوری برای رویدادی خاص درست انتخاب شده باشد و در آن فضا آدم معتبر و موجهی باشد، نظر و رای او – هرچه که باشد – موجه است. به چرایی برگزیدن یک داور می‌تواند ایراد وارد باشد، اما به رای و انتخاب او، نه.

ادامه نوشته ...

***

15 خرداد 1391

ده فیلم مستند برتر سال
دیدگاه داوران
نگاه روبرت صافاریان

چرا این فیلم‌ها و نه آن یکی‌ها؟

دوره اول "مستند برتر" به انجام رسید و هر یک انتخاب‌های‌مان را کردیم و حالا قرار است درباره انتخاب‌هایی که کرده‌ایم بنویسیم. سوال این است: چرا این فیلم را انتخاب کردم، ارزش آن در چیست؟ بعد شاید سوالاتی شبیه این که چرا این فیلم در ردیفی پایین‌تر از آن یکی یا آن یکی‌ها قرار گرفت و باز شاید این پرسش که فلان فیلم بخصوص را چرا انتخاب نکردم. این نوشته بیشتر تشریح ارزش‌های فیلم‌‌هایی است که انتخاب کرده‌ام.

کمی بالاتر

کمی بالاتر درباره رفتگری است که رمان می‌نویسد. رمان‌هایی به شیوه قصه‌های عامه‌پسند درباره دختر شاه پریان و شاهزادگان و سرزمین‌های رویایی. شخصیتی است که آشکارا حس تشخیص واقعیت در او کمابیش نابود شده و تصور واقع‌بینانه‌ای از ارزش کارهایش، امکان چاپ آن‌ها، نیازهای خانواده‌اش و سرزنش‌های اطرافیانش ندارد. امّا کاری که می‌کند بی‌اندازه برایش مهم است، انگار این اهمیت چنان جلوی چشمش را گرفته است که دیگر واقعیت را نمی‌بیند. این موضوع فیلم کمی بالاتر است. لقمان خالدی سازنده این فیلم توانسته است به عنوان مستندساز چند هنر مهم خود را به نمایش بگذارد. یکم توانسته است به زندگی سوژه وارد شود و لحظاتی از این زندگی را که برای دریافت موقعیت او ضروری‌اند، ثبت کند. او را سر کار و در خانواده نشان دهد بدون اینکه مشاهده‌گر صرف باشد و هر جا لازم است وارد شود و مشاهده را به مصاحبه بدل کند.

دّوم اینکه فیلمساز موقعیت‌هایی چیده است (حضور در جلسه قصه‌خوانی، مراجعه به ناشر) که به بیان روشن‌تر وضعیت موضوعش کمک می‌کنند.

سوّم اینکه قابلیت نمادین موضوع را درک کند و به شکل پخته آن را در آورد (منظور از پخته یعنی بدون تاکید‌های گل‌درشت، امّا در ضمن نه آن قدر پوشیده که درک نشود). سختکوشی مرد برای اینکه کمی بالاتر برود و تشبیه آن به پرواز کبوترها، آن قابلیتی است که در موضوع هست. می‌شد به این مرد حالت کاملاً قهرمانی داد و تلاش او را ستود و عدم درک دیگران را محکوم کرد. امّا آنچه در فیلم می‌بینیم ابداً این نیست بلکه با مردی طرفیم که قابلیت درک واقعیت را از دست داده است، هرچند برخی خصلت‌هایش غبطه‌برانگیزند. سخت‌کوشی او و اهمیت حیاتی‌ای که کارش برایش دارد هم بیمارگونه هستند و هم از چیزی نیرومند درون این مرد حکایت می‌کنند. این خصلت متناقض کمابیش خصلت همه مردان بزرگ علم و هنر و ادبیات بوده است که خود را وقف کارشان می‌کردند. در وجود این رفتگر کسی را می‌توان دید مانند ونگوگی که بدون توجه به معاش و مقتضیات واقعیت، برای خودش نقاشی می‌کشید و همه می‌گفتند دیوانه است. البته هر یک چنین آدمی ونگوگ نیست، امّا خصلت از دست دادن حس واقعیت خصلتی است که در خیلی از نوابغ بوده است.

با اجازه دوستان مستندساز خاص می‌خواهم این تشابه را با اندکی اغماض قدری فراتر ببرم و کل محفل مستندسازان را که بدون توجه به استقبال عام و شاید علی رغم سرزنش اطرافیان، زندگی دشوار به جان می‌خرند تا مستندهای خود را بسازند. نمی‌خواهم بگویم ارزش این مستندها به اندازه رمان‌های شاه‌پریان قهرمان فیلم کمی بالاتر است، امّا چیزی از سماجت و بیمارگونه‌گی آن موقعیت اینجا هم هست.

ادامه نوشته ...

***

12 خرداد

جایزه مستند برتر سال - دیدگاه داوران

نگاه احمد میراحسان

مستندات فیلم بینی یک ساله، و ناهنجاری‌های فیلم بینی ما

نوشتن درباره‌ی تماشای یک‌ساله‌ی فیلم‌های مستند، برای من حکم میهمانی بزرگی را دارد که در آن انواع غذاهایی سرمیز است که خیلی دوستشان داری، یا خیلی خوب طبخ شده‌اند یا ای‌ی‌ی... بد نیستند و‌ گاه هم سوخته‌اند یا با ذائقه تو جور نیستند، به ویژه که بر خلاف نمره دادن‌های بی‌معنی حالا مجال بیان فکر‌ها و زاویه دید و دلایلت وجود دارد.
ده‌ها ایده‌ی تازه و ناگفته درباره‌ی آثاری در ذهنت می‌جوشد که به علل گوناگون کسی در خصوصشان سخن نمی‌گوید، و بیشترشان بسیار محدود دیده می‌شوند و‌‌ گاه با همه اهمیتی که از نظر تو دارند، وزن و جایگاهی در تماشای همگانی‌تر ندارند. و سوال از همین جا در خصوص فیلم‌بینی یک ساله شروع می‌شود: اصلاً نوشتن درباره‌ی مستندهایی که طی یک سال دیده‌ای چه فایده‌ای دارد؟ مخاطب آن چه کسانی‌اند؟ چه تعداد از خوانندگان این متن‌ها، فیلم‌ها را دیده‌اند؟ این سینمای محدود و کوچک به چه درد می‌خورد؟ سینمایی که در قیاس با سینمای جسیم و به مراتب پرمخاطب‌تر و سرمایه‌سالار داستانی وزنی ندارد.
از دید خود من که سینمای مستند را پر اهمیت‌تر از بسیاری فیلم‌های دراماتیک و میان‌مایه‌ی سینمای امروز جهان می‌دانم و به توان بالقوه‌ی سرزنده‌تر آن برای معطوف کردنمان به سوی انسان‌های پرتاب شده در زمان و مکان واقعی و زیست-جهانمان باور دارم، البته محدودیت مخاطب فیلم مستند، هرگز به معنی فقدان اهمیت آن نیست و این دو را نباید یکی پنداشت، اما در حقیقت همچنان پاسخ جدی درباره‌ی ضرورت این نوشتن ندارم، جز آن‌که امروز این نوشتن درباره‌ی فیلم مستند و مشخصاً این فیلم‌ها یا محسنات آن‌ها از نگاه من کاری جذاب است و مفید و در من اشتیاقی بسیار وسوسه کننده‌تر از نوشتن درباره‌ی آرتیست یا جدایی نادر از سیمین یا بی‌خود و بی‌جهت پدید می‌آورد؛ حتی فیلم‌های کوچک مستند برایم موضوعات زنده و تروتازه‌تری برای فکر کردن‌اند تا تکرار مکررات از روی دست یکدیگر تقلید شده‌ی نخ‌نمای فیلم‌های روز هالیوود کلا بی‌فایده است. و مهم‌تر از این، حتی مستند‌ها و فیلم‌هایی که هزار نقد در خصوص استنادات و محدوده‌ی نگاه‌شان به این یا آن سیمای زندگی دارم، به سبب‌‌‌ همان ایجاد هزار گفت‌وگوی نو در من، جایگاه لذت بخش‌تری برای فکر کردن به نحوه‌ی بیان و ساختنشان و به ارجاعات مضمونی و نگاه‌شان، برایم کسب می‌کنند.